Dema ku min dest bi vî karî kir, ji tu kesî re heta ku ez hîn nebûn, min negot du gotinan bêje; heta ku biavêtina jî, min ji tu kesî re gavek bavêje negot. Hetanî nava golê bi pîvan û bi hûrgilî, pêşî min avjenî kir, piştre min got were wisa noqî avê bibe. Feraseta min a berpirsyariyê bi tevahî wisa bû. Yên ku destpêkê hatin fêrkirin, qat bi qat têr dikir ku vî şerî bi pêş ve bibe û bigihîne serkeftinê. Lê negirte, hîn nebû, pêwîstiya hînbûnê nedît. Bi siyasî tevgerandin jê re giran hat. Çiqas taybetiyên apolîtîk, dîsa çiqas li dij-leşkerî hebûn ji xwe re esas girte. Jiyana xwe ya berê bi partiyê boyax kir, hesiband ku wê xwe bide jiyandinê. Di şer de şaşî û şelipîna herî xeter ev e. Ev çiqas xefleteke mezin e, çiqas xerabiyeke mezin e! Niha jî dijmin dema ku belavokên “radest bibe” belav dike, şervan dibêjin “van fermandarên xwe yên ku bi kêrî tiştek nayê biterikînin” û dibêjin; “vanan hev û din sûcdarkirinê û we xapandinê wêdetir tiştek nakin” Hinek para rastiyê tê de heye.

 Tê wateyê ku nêzîkatiya destpêkê gelek biçûk bû; “wisa rêzikeke binpê bikin wê çibibe, ma li gorî dilê xwe rojekê debar bikim wê çi bibe…” Dema ku we vê got, di rastiyê de destpêkê nîvî kar xerabûye. Di wê wateyê de ev kêfîyeta ku we ji xwe re heq dîtiye, gavên ku bêne avêtinê jî seqet kir. We bi niyeteke baş, hewldanên gelek mezin nîşan da. Lê ji ber ku we despêka kar a herî girîng seqet kir, hemû vala çû. Bo nimûne hûn min bipirsin, di tu demê û rojê de, min wisa dest bi gavavêtinek nekir. Dikare bê gotin ku, mîna zincîrê, heta xeleka xwe ya dawîn xelekek, li roja dawîn roj zêdekiri û bi teqezî lê zêdekirin. Çimkî ez baş dizanim ku, rojek mîna xelekek neyê zêdekirin, ev zincîr dirêj nabe. Belkî we pêncî heb xelekan qut kiriye, lê ne di ferqê de ne. Piştre jî dibêjin ku; “çima ev zincîr yanî ev şer vê zincîrê nakişîne û hildiweşe” Jxwe wê hilweşe, te kîjan xelekan lê zêde kir?

Şer, ristina herî şidandî a çêkirina mantixê ye. Zincîrkirina îradeya herî şidandî ye. Kesayetiyên komûtayên mezin, dema ku vê çêkirina şidandî esas girtin, wê xwe pêk bînin. Di komûtaya sereke de, zevtkirina wê, wê qet zor nîn be. Lê dîsa jî teoriya zarokatiyê, teoriya pidikiyê xwe digihîne hawara we. Hûn dizanin, yên wan li gorî xwe tarzeke lîstika wan heye. Yek rast deynin, pêncî heb jî şaş datînin. Û zarok e, bi wê re xwe mijûl dike, jixwe ji ku binêre lîstika zaroka ye. Xelekên şer li ser hev danîn û li ser hev zêdekirin, dişibe lîstika ew zarokên ku parçeyên pêlîstokên şer li ser hev zêdekirinê. Ez matmayî dimînim, ji xwe re “ev çi zarok e” dibêjim. Lîstikeke şer ku qet nayê lîstin, di vê lîstikê de û bi listikeke ku ji agire, bes hûn bi rihetî dilîzin. Zêde pêwîstiya berfirehkirina wê nabînim. Çimkî ji hemû tevgerên we ev tê fêmkirin. Ew qas ne dîqetkirin, xemsarî, pêkneanîna hema hema hemû rêzikan, kêmbûna perwerdehiyê, pêkneanîna rêxistinê, kêmasiyên îdeolojîk û siyasî, bi rojane hêza xwe sererastnekirin, belavkirina hêzê, baş bicînekirin û nezaniya di taqtîkên bingehîn û şer de… vanan lîstikên herî talûke ne. Di vir de pêşdîtineke mantixî û zincîrkirin nîn e. Tûjbûnî di îradeyê de nîn e, şopandin jî. Di vê rewşê de, ma şer bi pêş ve biçe, tu yê mezin bibî an bi pêş ve herî? Li gorî şervanên me yên niha an jî di rastiyê de li gorî komûtayê wan “dibe!” Ew çawa erê dibe? Xwe fedayî baweriya giştî ya partiyê kiriye. Ji kesan re dibêje heta dawîn şer bike. Jixwe ew heta ku li ber xwe dide, dibe. Li ser jî, yek ez heme. Dibêje; “Ev zilam çawa destpêkiriye, wê wisa jî bibe. Bişîne ha bişîne” û dibêjin, “şer te destpêkiriye, tu qezenc bike” Yanî hêza liberxwedayîna şervanekî û hinek jî hêza liberxwedayîna min, rihetiyeke bêdawîn didê. Di şer de, heta dawîn têrnebûyîn, heta dawîn xwe nepixandin, xwe hacûckirin û bi hestiyarî tevgerîn heye. Bi kurtasî ev ber bi ji nexweşiya îktîdara pêşwext bigire, baweriya “ev kar nabe” û ji gotinên herî nakokî û ji diayên ku nebe re “amîn” gotinê dibe. Ev neheqiyeke mezin e. Ekîbeke şer, herî zêde divê vê neke. Tu ne dikarî ji şervanê bin xwe re heta dawîn li ber xwe bide bêjî, ne jî dikarî komûtaya jor wisa tengav bikî. Digel ku qet û qet mafekî te yî wisa tune be jî, tu lîstika herî talûke jî dilîzî. Li gorî qanûnên şer, van hemûyan bi cezayên giran têne cezakirin. Lê çeka we ya parastinê çi ye? Teoriya xwe xapandinê. Jixwe di rexne û renxedayînên we de, ev tê ziman. “Min fêm nekir, min nedît, min nekir” bavêje bavêje û bêje! Çima? “Kêfa min wisa xwest, takekesiya min, kêfa min, canê min îktîdarê xwest, ji nişka ve min xwe îktîdar hesiband, zorî kişand, reviyam û min bi xwe re nedît ku bibînim” Li van hemû tevgera binêrin, wisa ye. Ji ber vê yekê, komûtayeke cidî bi pêş nakeve.

Niha em li navendeke xwe ya şer dinêrin, li biryargeha me ya Botanê dinêrin; li wir yên ku hê duh berpirs tê hesibandin, ji kesayetiyeke komûta dipirsin: Çi ye ev rewş? Çima wisa bû? Te çima wisa bi zanebûn, xwe veguhezte serokatiyeke ku winda dike? Encama ku gihîştiye jî; “Li ser derfetên ku partî da min, vezeliyam, çiqas rihet bûm, hê zêdetir rihet bûm. Dema ku van derfetan ji dest min hatin girtin jî qediyam” Li kesayetiyê binêre, were rêzê! Hal ew e ku, rihetî bide aliyekî, em nefes bi nefes û bi neynûkan nirxan diafrînin. Bişîne aliyê din ê avê, bigihîne Botanê, li wir bike artêş, bi mebesta şer û bi hemû dilê xwe, bi keda gelekî hemû bendên zehmet didin derbaskirin û digihînin wan; lê camêr vê wekî hinceta rihetiyê bikar tîne. Tiştekî  erjeng e, lê rastiyek e. Ne yek, bi tevahiyeke zêdehî wisa ye.

Wê di hişê we de be, yek pir bi xerabî hatibû darizandin. Berê diziyê dikire, li yên ku di rê de diçûn û dihate dida, bi zorê pere û cixareyên wan digirt û ew dişelandin. Dema ku hate zirûfên partiyê, dibêje; “dinêre ku nirx bixwe ne û li gorî cîhana xwe ya diziyê jixweber li dora min dipêçe” Niha jî li gorî kesayetiya diziyê, der barê van nirxan de xeyaleke wî ya rast jî nîn e. Mîna lûmpenek bijî û belav bike. Xwe winda kiriye. Niha wê bê gotin, gundiyek jê zêdetir nikare biçe. Helwestên kêfî heta bêjî bi pêş ketiye, xwe nepixandin bi pêş ketiye. Nikare bibe axa jî, ger ku berê axayek baş bûna, wê wisa tevnegeriyana; axatiya pêşmergeyek zêdetir di cî de ye, bi terbiyeye û kar dizane. Nikarin vê jî bikin.

Belê, ev belaya ku hatiye serê partiyê, di rastiyê de ji xwe naskirinê dûr û xwe winda kiriye. Bes xwe winda kiriye, ji ber ku têrnebûyî ye. Ya herî xerab jî, şervanan û çekan xerc dike. Yek jî li gorî teoriya rihetiyê, bila rojê pêncî mirov bimirin, qet ne di xemê de ye, çimkî ji belaşiyê her tişt jê re hatiye! Dibêje; “Paşatiyeke rojek bes e!” Û vanan yên ku li ser kar in. Ez li vir ji bona ku şervanek bigihînim, salên xwe xerc dikim, ew di rojekê de, di oxira ne tiştek de pênc heban dibe. Ji bona ku em çekek bigihînin, henas bi henas û bi gotina îro çi hate serê me em digihînin, lê ew di rojekê de bi dehan winda dike, qet di xemê de ye. Ji bona pere jî wisa ye, belav dike, lê ne di ferqê de ye. Dev ji van kesayetiyan wan a fermandariyê berdin, ew her yek sûcdar in. Ya demildest bêne qewitandin an jî bi awayekî giran bidene rûniştandin, ji wan re mirin jî zêde ye. Ger ku xemsarî hatibe vê qonaxê, wê kîjan şer bi pêş bikeve? Lê ji bîr nekin, ev pratîka ku hûn jiyan dikine, bi vî rengî an bi rengekî din, ev dibe pratîka şerê we. Ev lihevhatina ew mantixa şerê ku tê gotine.

Digel van hemûyan, ez ji niyeta wan a baş guman nakim; hemû jî zarokên paqij ên vî gelî ne, lê zarokên saf ên vî gelî ne. Ev zarokên ku nikarin vî karî pêk bînin û ji behreya leşkerî û siyasî bê par mane, wê çend pere bike? Ew zarokên gel ku xwe dixapînin, wê çend pere bike? Di vê wateyê de, wekî rastiya leşkerî mezinbûn û bi vê paratîkê lîstin, vaye talûka herî xeter e. Ji derve de heta bêjî saf e, zarokek dirûst e, mîna melek e, jixwe bi awayekî seyr xapînok e, di vê bingehê de li hember hev ez nizanim hûn çi dikin. Zaroke saf û baş, lê ev li gorî şer e? Ma ev kesayetî li gorî teoriya şer e? Çiqas serdestê rêzika ye? Çiqas sazîbûnê pêk tîne, çiqas sewq û debarê dike? Kes vanan napirse û dibêjin; “Ka binêre çi zarokek mîna meleka ye” Têkiliya vê kesayetiyê bi leşkeriyê heye an nîn e, pêwîstiyan tîne cî an na? Vê ya kes nabêje, ji ber ku hemû sûcdar in. Cewhera ku hûn dibêjin, lihevhênerî an “me li hev kir” ev e. Hûn bi gel didin winda kirin, keda bi milyonan vala derdixin.

wê bidome...

7 Tîrmeh 1995