Yûcel Halis

Gelê kurd, bi heybet kete sala 2008’an. Meşa gel a ku di Newrozê de veguheziya serhildana milyonan, divê bê silavkirin.

Bi destpêka salê re operasyonên –derveyî sînor- leşkerî ku zêde bûn, başûrê Kurdistanê jî girt ber xwe. Li hemberî operasyonên hewayî û bejahî, berxwedaniyeke bi heybet bi pêş ket. Ev operasyona bi navê “Gûneş” hêjayî nirxandinê ye. Ev bû nîşaneya ku wê sala 2008 çawa bi pêş bikeve. Serfermandar bi hincetên leşkerî vekişînê ravê kir, bes bi kîjan hincetan bi paş ve vekişiyaye venegot.

Bila çapemeniya mehmedok xwe di operasyonê de serkeftî bihesibîne, lingê qazê qet jî wisa nîn e. Rûyê rayedarên serfermandariyê, her tiştî rave dike. Ji yên ku rexne dikin re, bersiva “herin 24 saet bimînin de em bibînin” nîşaneya hilweşandin û rûxandinê ye. Bi rastî mirov nikare xwe bigere ji pirsa, “ka li wir çi bû?” Yek jî di ser de, ew firokeya ku hate gotin “qirbû”, qene der barê wê de rast daxuyanî bidana. Tişt nabe têgeheke nû kete lîteratora şer. Hûn hûn bin, dema ku we peyva “qirbû” bihîste, bizanibin firokeyek ketiye.

Serfermandar û hikûmet hesabên şaş kirin û hesabên wan ên şaş ji Zapê vegeriya. Hem jî vegereke wisa bû, bêyî ku li pey xwe binêrin reviyan. Her hal ji leşkeran re gotine ku, ji ber top û tanqan kes nemaye, yên mayî jî hûnê çareser bikin, bes leşker jî bawer kir û dest û milê xwe hejandin û ketin riyan. Ma wê ji ku bizanibûna ku gerîla li benda wan e.

Yek jî ew generalên teqawidbûyî nîn in, ew hevalên teqawid ên Bûyûkanit. Jixwe wan jî têrî xwe leşkeran nepixandin. Helbûkî, generalên mijara gotinê, gelek caran ceribandibûn û têk çûbûn. Hesen Kundakçî, ji zû ve ji hêla gerîla ve bi qundaxê ve hatibû pêçandin. Operasyona adara 95’an wê di hişê wan de be. Ev ji bona derewkarê mezin Orhan Yamûkoglu jî derbasdar e. Ew qas leşker mirin, berpirsyar serfermandar û hikûmet e.

Di rastiyê de gerîla ji bona ku leşker radest bibin bang kir, lê ew ji ber berê tiştên ku hatibûn serê heşt leşkerên berê, tirsiyan ku wê heman tişt bê serê wan jî. Yek jî yekîneyên wan qaşo yên bijarte “Kumik Bordo” bûn. Ev yekîne tê zanîn ku ji sûbay, astsûbay û çawişan pêk tê. Bi ya me bila wan kumikên xwe biguherînin, mesela kumikên zer an laciwerd jî dibe. Ev hem li Bûyûkanit û hem jî wê li Erdogan jî were.

Tê fêmkirin ku serfermandar ji Enver Paşa dersan negirtiye. Bila Sariqamîş ji wan re bi xêr be. Gerîla derseke ku neyê jibîrkirin rê wan da, hêvîdar im ku aqilê wan bê serê wan.

Ku cî hatiye, hêvîşikestina M. Elî Bîrand û Elî Kırca mirov fêm dike. Ev endamên qaşo bi ûniformayên sivîl in, wisa dixuye ku hêvî nedikirin ku operasyon wisa bi encam bibe. Li gorî hinek paşgotinan, Bîrand ji ber şelandina sûcê 1 milyar dolarî û Kirca jî ji ber sûcê fihûşê xwe dane dest û ji ber vê yekê peywira berdevkiya çapemeniya mehmedok girtine ser xwe.

Belê bahar hat, gerîla dest bi meşê kiriye, operasyon jî didomin. Bêguman wê ev pêvajo gelek bi pevçûn be. Wisa dixuye ku di warê leşkerî de wê êrîşkariya Bûyûanit û hikûmet bidome. Ji ber vê yekê jî wê berxwedaniya gel û gerîla her biçe berfirehtir bibe. “yên ku PKK dijminê hevbeş îlankirine” careke din bifikirin wê di cî de be. Nexwe wê ji “qirbûnê” rizgar nebin. Ji bilî naskirina ev vîna pêşengiya milyonan tu çare nîn e, vê fêmkirin wê feydeya wan be.

Ne pêwîst e ku muxatabek bê gerîn, navnîşan nêzîk e, ku koster ne xerabe be, bila herin hevdîtin bikin. Ku hinek bi rêbazên sivîl, ku hinek bi rêbazên leşkerî, ku hinek bi rêbazên dîtir difikire ku PKK’ê tesfiye bikin, xwe dixapînin. PKK di sala 2008’an de salvegera 30’emîn pêşwazî dike. Ji ber vê yekê xwe ji bona saleke destanî amade dike. PKK ku navnîşana çareseriya pirsgirêka kurd e, ji her cure pêşniyarên ku ji çareseriyê sûda xwe heye re amade ye. Vê jî gelek caran ji rayagiştî re daxuyandiye. Bes ji lîstikan re jî zikê wan têr e, divê tu kes hesabên şaş neke û riyeke bi mantix bibîne.

Yên ku ji operasyonên “dersînorî” hewl didin encam bigirin, divê li ser ezmûna Zapê baş bisekinin. Ji ber ku di dorê de bi sedan kelayên berxwedanê yên mîna Gabar, Cûdî, Mûnzûr, Andok hene. Nikarin bi derew û înkarê encam bigirin.

Gelek serfermandar, gelek serokwezîr xwe ceribandin, bes encam negirtin. Qe nebe ji ya dawîn dersan derxistibin. Hê ji meha tebaxê re dem heye, nexwe wê dawiya wan jî wisa be. Ma ne heyfa ew Îlker Başbûx e? Hê nebûye serfermandar qirêjiyên wî derxistin bazarê. Dibe ku di meha tebaxê de bibe serfermandar û nekeve heman çewtiyan.

Ku Enwer Paşa qediyane, serfermandar jî diqedin û li ber xwe nadin. Divê zêde bergirî nekin û nehêlin ku zarokên xizan ên Enatolyayê bimirin. Heyf e, guneh in. Ew qas tifika malan tefiya. Berpirs ew bixwe ne. Ku wisa bidome, wê hê gelek tifik bitefin. “Edebiyata Mehmedokê Leheng” qediya, divê vê fêm bikin. Vaye hincetên wan ên leşkerî ev in û rastiya ku vê bi wan dide gotin, kî bikaribe 24 saetan li ber xwe bide helal be jê re. Yê ku bawer nake bila biceribîne û careke din bibîne.