M. Siyamend BEGLAYÎ

Jiyan, dîroka mirovaniyê ye. Mirov di navenda wê dîrokê de rûniştiye û xwediyê heman dîrokê ye. Ji ber ku mirov dîrokê çêdike û eger mirov nebe, dîrok nîn e.

Eger dîrok jî nebe, mirov pûç e. Cudatiya mirovan ji giyanewerên din ev e.

Ev tê wateya ku dîrok û mirov bi hevûdin ve girêdayî ne.

Mirov dîrokê kronîze dike, lê dîrok nikare mirov di cendereyên kronîk re derbas bike û bêsilûk bike. Nexasim di sedsala bistûyekê de ku cîhan biçûk bûye, teknolojî mezin bûye. Teknolojî mezin be jî, nikare bi îradeya mirovan. Dîrok bi mînakên wilo dagirtî ye. Mînaka herî dawî, operasyona dagirkerî ya artêşa tirk û têkçûna li hemberî gerîlayên kurd e.

Operasyon bi her aliyên xwe yên eskerî ve mezin bû, li gorî demên dirêj hatibû amade kirin. Taybet bû! Li ser bingeha têkbirin û jiholêrakirina utopya kurdan û li ser bingeha “fituhata Qendîl û Başûr” hatibû amade kirin. Operasyona dagirkerî ne xeyal, ne jî xewn bû. Serketina gerîla, cengaweriya destanî jî ne kehanet bû. Rastiyek bû ku çapemeniya cîhanê teva, hêz û himmeta Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd erê kir. Hîna jî heman mijarê dikine rojeva xwe.

Lê, ruhaniya kronîk a rewşenbîrên kurd, ku desmalên reş avêtine ser serê xwe û naxwazin tiştekî bibînin dilê mirov diêşîne. Desmalên reş, ronahiya çavên wan guhertiye û dikin û nakin nikarin metodolojiya hevbeş a zanistiyên cîhanê, di nava demên civaknasî de bibînin. Xuya dike ku beşek ji rewşenbîrên kurd, di nava qalibên cîhana di kûraya geometrîk de hatiye sazkarkirin de, asê mane. Tenê Galileo, Decartes û Newton nas dikin. Lê ji cîhana ku bi bîrdozên şoreşgerî yên Einstein têk çûye ne agahdar in. Cîhan, di nava guhertinên aşîkar de diheje. Kurd jî, di nava vê guhertina aşîkar de dihejin. Lewra, nektara xwedawendên Yewnanî, têra rewşenbîrî û dîtin û têgihiştina rastiyan nake.

Operasyona dagirkerî ya artêşa tirk ku li hemberî Herêmên Parastina Medya û Başûrê Kurdistanê hate lidarxistin, neynika her kesî, her saziya kurd e.

Piranî ya rewşenbîrên kurd!..

Mixabin, operasyon nebû neynika vî çînê bijarte. Ne tevahî be jî, mixabin!..

Eger rewşenbirên kurd, demên civaknasî bidîtane û nas bikirane, ji erêniya hişmendiyê dûr nediketin û rastiya vê operasyonê mandele nedikirin. Ruhaniya ku li hemberî bûyerên civakî “lakayd” dimîne û dilnake nêzîkî agirê tifikê bibe, lê dixwaze goştê li ser perengan pijiyayî bixwe, ne duristî ye.. Ev kes, ne di maceraya kesayetî de hene, ne di rastiya civakî de. Ne di nava dîrokê de hene, ne di nava demjiyana dîrokê de. Li hewa ne!... Di nava xeyalên bextreşî de dijîn û ji wan weye dîrok li pey wan diçe.

Operasyona dagirkerî, tayinkirina çarenûsiya gelê kurd bû. Ya têk diçû û di navenda siyaseta dewleta tirk de teqînek volkanî çêdikir. Ya serdiket û gora betonî fereh û kûrtir dibû. Serketina artêşa tirk, parçekirina xelekên zincîra berxwedana gelê kurd bû. Lehiya tengezarî û hawarî bû; ne Bakur, ne jî Başûr dikarîbû xwe ji welwele û felişandina civakî xelas dikir. Lê, bi saya gerilayên HPG’ê artêşa tirk darbeyeke dîrokî xwar û têk çû.

Pêwîst e neyê jibîrkirin, şerekî gerdûnî bû!.. Şerekî dîrokî bû û bi armanca parçekirina demê, ji hev bedidandina erd û ezmanê kurd destpêkir. Di nava van parçêbûnan de, dema kin û dema dirêj, kesayetî, civak, bûyer û cografya hebûn.

Em, operasyona dagirkerî û têkçûna artêşa dewleta tirk, bi biwêjên eskerî şîrove nakin. Em ne pisporê eskerî ne, lê hinekî, ji startejiyên siyasî, cografî û civakî fam dikin. Lewra, em bi hêsanî dikarin bibêjin; şikestina artêşa tirk, li navenda kêşa siyaseta Tirkiyê, teqîneke volqanî çêkir. Depresyoneke mezin pêkanî. Ev teqîn û depresyon, wê bibe bingeha şêwazeke nû. Çavkaniya herî gur û geş a Şoreşa Kurdî ye. Mîna Şoreşa Frensa ku di wê demê de, depresyon û teqînên volqanî li Parîsê, şêwazeke nû derxistin holê. Di nava 30 salên dawî de, bûyera herî mezin a dîrokî ye. Şoreşên cîhanê teva bi bûyerên wiha volkanî û depresyon hatine xwedî kirin.

Şoreşa Kurdî, 20 sal in ku bûyerên wiha diafirîne. Kronolojiya bûyerên xeleka dawî ya dîroka Şoreşa Kurdî, ji bûyera Oramar dest pê dike. Pêwîst bû rewşenbîriya kurd vê rastiyê bibîne û şêwaza ku bi bûyera mezin a dîrokî derkete holê, fam bike û zemt bike. Ne fam kir, ne jî zemt kir!

Ez dibêjim, ev şêwaz, wê konjokturên civakî û siyasî bi giştî biguhere.
Tiştekî din heye. Ez, wî tiştî, di nava çendikan de, ji guhgirtî, (ne kerr û gêj) guhgirtî û çavgirtiyên kurd re dibêjim ku: “Zanist, teknîk, saziyên siyasî, alavên hiş û raman, şaristanî, xwedî taybetmendiyên pêşxistina jiyan û rîtmên xwe ne û bandorê li konjokturên dîrokî, li konjokturên civakî dikin. Ev navê endamên oskestra jiyanê ne. Pêwîst e endamên oskestra jiyanê temam bibin ku konjoktura dîrokî jî, dikaribe amade bibe.” Şikestin û têkçûna artêşa tirk, li Herêmên Parastina Medya, navê konjoktura dîrokî ye.

Ev gotinên di nava çendikan de, dema kin û dema dirêj di nava xwe de radigire. Yek alav, yek beş û pîşe, yek çîn û yek civak, derî demê nîn e.
Bûyerên dîrokî jî wisa ne!..

Pirs: Gelo rewşenbîrên kurd, li kû ne, di nava demê de ne, yan li derî demê ne?

Lê kî çi dibêje bila bibêje, bi morala gelê kurd re, ya rewşenbîrên kurd jî bilind bû. Ji ber ku rewşenbîrên kurd, di nava dema kin de dijîn, hinek tiştan zû fam nakin. Ji sedema ruhaniya xwe û desmala reş, rastiyên di nava bûyeran de, di nava gotinan de veşartî nabînin. Rengê desmala reş, dibe xumam, dibe perdeya bînayetiya reşka çavên wan û dibe pingihandina xwîna dilê wan. Lewra rastiyê, bi hunerê xwe yê demagog vedişerin, xumamî dikin. Ne bi hiş û raman, ne bi mantiq nêzîkî Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd dibin. “Ezî”ya siyasî, bingeha ruhaniya wan û boyaxa desmala li ser serê wan e. Meşruiyeta dîtin, bawerî û rexneyên wan dikuje. Her dem dramên dem kin dijîn.

Kî bû digot: Dîrok zaroka dema xwe ye.

Rast e!.. Lê mirov dikare heman gotinê ji bo rewşenbîran jî bikar bîne: Rewşenbîr zarokê dema xwe ye. Eger dema xwe nebîne, ne jî, lê xwedî dernekeve, ne dikare bibe vijdanê civakê, ne dikare bibe guh, ziman û çavên civakê. Em di cîhaneke ku birînên wê, rastî û şaşiyên wê, xewn û xeyalên wê, di temenê mirov de nayên fam kirin de dijîn. Lê hinek bûyer hene ku dîrekt bi jiyana mirovan ve girêdayî ne. Yanî dibine bingeha dîroka dem kin û dem dirêj. Dibine xeleka herî giring a konjokturên siyasî û civakî. Dibine verîşandina îşkê. Dema îşk sist bû, werîsê şidandinê vebû, felişandin û ji hev de ketin dest pê dike, yanî statuco dihêrive û guhertin dest pê dike, çareserî dikevê rojevê. Operasyona dagirkerî jî, yek ji van bûyeran e. Operasyon di demeke krîtik de û di demeke ku çarenûsiya 40 milyon kurdî alaqadar dikir dest pê kir. Di demeke ku ji bilî Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd, hêzên kurd teva, ji hevalbendî û dostaniya Emerîka bi hêvî bûn dest pê kir.

Dîroka ku qet li bejna kurdan nedihat dest pê dikir.

Operasyona dagirkerî bi armanca têk birina ked û berdêlên 30 salan, a 70 salan dest pê kir. Yanî dubarekirina dîrokê kiribûn armanca xwe û nivîskarên tirk digotin: “Xeyalên Kurdistana mezin heya bi vir bûn”.

Hêzên xwe “allamelik“ didîtin, liqasî poşa Gilgamêl, Kawayê Hesinker û Ristemî Zalê hatibûn. Gilgamêş, Kawayê Hesinker û Ristemî Zal, dest dabûne hev û li hemberî Humbaba, li hemberî Dehak gurzên neh ritilî, rimên duwazdeh wesele û movikî hejandin û agirê afûr û kafûra berxwedanê pêxistin.

Bêguman ev çîroka destanekî ku hîna nehatiye nivîsandin e.

Lê di wê dema ku agir ji erd û ezman bi ser gerîlayên kurd de dibariya, beşek ji rewşenbîran melisîn û dengê xwe derneyêxistin. Beşek ji rewşenbîran, bi edayeke yarî, kampanyayên imzeyan (di malperan de) dabûne dest pê kirin. Hêzên artêşa tirk, ji erdê bi topan, ji ezman bi balafiran bombe dibarandin. Gel, bi jin û mêran ve li ser piyan bû, zarok bi hur û giran ve li hemberî tankan rawestiya bûn. Beþek ji rewşenbîran jî, lîstika 3 meymunan dilîstin. Di jiyana hevpar ya kurdan de berxwedan hebû, di jiyana rewşenbîran de, rengîniyeke wisa dilxelênek derketibû holê ku mirov şerm dikir. Hişmendiyeke mij û moranî ku bêhneke sift genî û murdar jê dihat...

Beşek ji rewþenbîrên kurd jî, piştî têkçûna artêşa Tirk, mêrxasî û cengaweriya gerîla ne dîtin. Ne xwestin bibînin. Çavên xwe girtin. Dilê wan qêbil neda rastiyê bibêjin. Rayedarên Başûrî ku çend gotinên şermok gotibûn, bi heman gotinan derdixistin pêş û cihê pariyê xwe xweş dkirin. Kes nebû ku tif bike nava gotinên xwe û di nav serûguhên wan rewşenbîran werbike.

Min, weke kesekî kurd, ku dikare çend gotinên bi haveynê zanistî pijiyayî bibêje, ji wan nivîs û hewldanan şerm kir.

Hingî, min bi edayeke westiyayî, dest bi rêwîtiya nava arşîvên rewşenbîriya kurd kir û min dît ku bizrê kefikî û hestên kirnizî, di nava diranên kûlot de dişehitin. Min dît ku di nava dramên dem kin de dijîn. Ne sirr û razên rewşenbîriya kurd hebûn di wê arşîvê de, ne jî mîrateyeke pesindarî... Çînekî ku li hemberî çarenûsiya xwe û li hemberî çarenûsiya dîrokê bexemiyê dijî. Di dema îroyîn de, di derya malperan de difetisin. Ji wan weye ku çend nivîsan binivîsin û di malperan de biweşînin dibine stratejisyenên siyasî, dibine civaknas, dibine vijdanê gel, dibine fanosên Diyojen. Lê qet nizanin ku fanosa wan ronahiyê nade. Gotinên wan pêşiya kesî ronî nake.

Gelo di vê dema giring de, pêwîstî bi dubare kirin û nakarata mîrateya nekûs ya pêşerojên bexîl heye êdî?

Gotina dawî: Eger rewşenbîriya kurd, xwe ji vê mîrateya bexîl û nekûs xelas neke, nifşên paşerojan, wê hişmendiya kurd ya vê demê, bi alavên hiş û ramanê bawerî û karanîna hunerî û di kesayetiya rewşenbîran de, bi pêşnûmeyên pir giran, bike bin lêpirsîneke dadgehî û gunehkar bike.