Newroz Şemzînan

Wek tê zanîn 8’ê Adarê di tevayiya cîhane de weke roja jinan hatiye pejrandin. Sebebe vê yekê di sala 1857’an de li Newyork de jin li dijî newekheviya ku di nava fabrîqan de hebû li dijî wê yekê derdikevin. Di wê berxwedaniyê de hijmareke jin ji aliyê hêzên serdest de tene şewtandin. Ji bo vê roja hanê wê yeke roja berxwedaniya jina li hinberê serdestiya di sala 1910’an de ji aliyê Klara Zêtkin ve, di Înternasyonala du emîn de ev çalekiya tê pêşniyarkirin û ew roj wekî roja jinên cîhanê têpejrandin. Ev berxwedana hanê ku li Newyorkê de hatiye pêşxistin; lê belê ev berxwedana ne tenê malê jinên Newyorkê heman demê ev rastiya hanê ji tevahiya jinên cîhanê re bûye mal û bigiştî ev roja hanê weke roja jinan hatiye pejrandin. Ji ber ku ew merçên ku desthilat, newekhev, mafê jinê xwarine li hemû cîhanê de jî tê jiyan kirin. Ji ber ku berxwedanek li ku derê bêçêkirin bila bêçêkirin ji ber sitatûya jinê di nav civakê de, ji ber wê jî berxwedana jina li ku derê çêbibe jî hemû jinên cîhanê re di bi pêkanên pergala desthilat li ser jinê jî di hemû cîhanê de naveroka zextê li ser jinê eyniye. Her waha sedemê têkoşîna 8’ê Adarê weke roja jinên cîhanê hatiye peşrandin. Wek têkoşîn ji bo hemû jinin cîhanê yên giştî û ji bo hemû mirovahiya bindest ku dijî desthilatdarî û çewsandinê, dijî koletiyê radibin. Ji bo vê ev roj pir biwateye. Di vê wate de, ev roj ji bo tevahiya jinan pir biwate û em dixwazin têkoşîna xwe li ser van nirxên mezin pêkbînin. Yan jî van nirxan bi têkoşîna xwe ya rojane de mayinde bikin. Gelek milande ev roje biwate û nirxe, ji aliyêndin de jî di nava salekê de tênê rojek ji bo jinan hatiye dayin, heta ji aliyê desthilatdariyê de ev roj jî ji bo jinan gelek têdîtin. Lê belê li hem berî vê nerîna desthilat a ku dibêje rojek jî, ji bo jina zêde tê ditin. Lê belê Rêber APO li hemberî ve di sala 1998’an de di roja 8’ê Adarê de bîrdoziya xelasiya jin diyarî jinan kir û got ku gerek hemû roj bibin rojên jin. Lê belê ev sitatûya ku di nava giştî de hebûna jinê înkar dike û nahêle ku jin bihebûna xwe hebê, tu car ji hela jinan de nahatiye pejrandin û jinan bi têkoşînên xwe hebûna xwe derxistiye hole. Jin hêzeke wisa ye ku hêza herî jiyaniye. Tevahiya afrandinên jiyanê bi destê jinê pêktê. Di pergala malbate de heta xwedîkirina zarokan bigire û hemû şuxulê malbatê hemû li ser milê jinê ye. Lê belê navê jinê ne di nava civake de û ne jî di nava pergala malbatê de û ne jî di nava pergala desthilatdarî de hebû. Ew jî asta civaka desthilatdarî dide diyarkinin ku civakê di çi astê de jiyan dike. Lewra baş diyare ku civaka desthiladariyê di asta koletiyê de jiyan dike. Bêgûman em nikarin navê wê bikin jiyan, ji ber ku asta civaka em têde jiyan dikin li ber çava ye. Ku heta çi astê nirxê azadiyê hatine afrandin. Jiyaneke ku navê jin û nasnameya wê tunebe li ve derê de em nikaren bêjin ku wekhevî di vê civakê de heye.

Mirov dikare bêje ku qêrin û berxwedana sedsala 18’an 8’ê adare li ser ve avabûye, aniha jî ji bo me sedsala 21’ê wê bibe sedsala aşitî, demokrasî û azadî bê binavkirini. Rast e; Em jî dibêjin sedsala 21’ê, sedsala azadî û demokrasiye ye.

Lê belê ji bo ku azadî û demokrasî bê mayinde kirin pêvîste jin têde risteke mezin bileyze. Weke rêber APO jî dibêje sedsala 21’ê wê bibe sedsala jinan.

Pêwîst e ku hemû jin bi irade û nasnameya xwe ditêkoşîna demokrasiyê de cih bigire. Kesimê ku di nava jiyane de bi giştî bênasname be û bê irade jiyan bikini. Gelo mirov dikare bêje di wê dere de demokrasî û azadiye heye? Ne gengaze ku mirov bahsa vê yekê jî bike. Ji bo ku demokrasî û azadî baş bêjiyan kirin dive irada jin jî dêde hebe, ji ber ku nîvê civakê jin e. Yên ku naverokanavaroka wana dabigirin û bi derûnişkandin wê dîsa jin xwe be. Ji ber ku ya herî nêzî demokrasiye dîsa xwezaya jinane. Sedemê tevahiya nebaşiyên ku mirovahî tê de jiyan deke, him di nava xwe bi xwe de û hîm jî li ser xwezaye dide jiyan kirin, sedema vê yekê dûrketina civakê ji nirxên civaka neolotîke. Tevahiya rastiya van nebaşiyan çavkaniya xwe ji zihniyet û mantiqa zilam a serdest digire. Milekî civakê hatiye tunekirin. Weke mirovên bi destekî, bi ningekî û çavekî civak heta roja me ya îro dimeşe. Ji ber wê em dibêjin divê civak bi hemû alî û hemû heza xwe bimeşe. Ger nemeşe negengaze ew civak azad bibe. Yên ku herî zêde zihniyeta nû, pêşketina û afrandinê di jiyana civakê de dide çêkir jine, lê ew ji vê riste hatiye bidûrxistin. Çiyakî ku îrada jin têde tunebe, negengaze ku mirov bahsa azadî û demokrasiyê jî bike. Ji bo ku demokrasi û wekhevî bêjiyan kirin, divê jin jî bibe xwediyê hemû maf û nirxên dîroka komînar a mirovahiyê. Bêgûman zihniyeta ku zilam daye rûnişkan din jin jî di nava vê pergalê de hatiyê mezin kirin û perwerde kirin. Ji despêka dîrokê desthiladariyê heta roja me ya îro ked û hewildanên jinan dibin siha zilam de maye û tu çar neketiye bin xizmeta jin û ji pergalê re bûye mal. Ji bo ku jin bibe xwediyê ked û destkeftiyên xwe divê xwe ji rewşa milkbûnê xelas bike. Jin divê hêdî bibe zimanê ked û destkeftiyên xwe. Ji bo ku jin bikaribê xwe ji vê rewşê rizgar bike di seri de hemû beşên civakên rojhilata navîn taybet jî jina kurd jî pêdiviyên xwe bi têkoşîneke hevbeş heye. Ji bo vê pêdiviyên hemû jinan ji nan û avê zêdetir bi azadiyê heye ku hemû hêza xwe li hemberê pergala zilam têkoşîna xwe ya azadiyê xurtir bikin.

Weke hereketa azadiya jin pêvîst e bi hemû hêza xwe xwedî li roja 8’ê Adarê derkeve. Çaxa ku mirov dîrokê lêkolîn dike mirov dibîne ku desthiladarî û dagirkeriya zilam dîrok li gorî xwe û berjewendiyên şîrovekiriye. Dema mirov dîrokê bi zanebûn bigire dest bibine ku têkoşîn û berxwedana jin li dijî pergala serdest a zilam dibine. Weke Rêber APO jî di parezenameya xwe de jî dibêje jinên Rojhilata Navîn tu cara desthilatdariya zilam di hûnderê xwe de nepejiran diye. Her waha ji bo azadiya xwe li hembere dagerkeriya zilam pir caran têkoşîn kiriye û gelek jinan jî xwe fedakirin e. Mînaka herî nêzîk ve di dîroke de dema ku kilise li ser jinan komkujiyê pêktîne. Her waha di dîrokê de bi hezaran mînak hene. Mînaka roja me ya îro jî têkoşîna jinên kurde. Ji bo ku dawî li şîdet û bêhuquqiya li ser jinan rabe jinên kurd têkoşîn dikin. Her sal 8ê adarê di nava jinên kurde bi rihe kî gelek xurt pîroz dikin. Her waha têkoşîna azadiya jinên kurd hemû destkeftiyen dîrokê di hûndirê xwe de diparêze.