M. Siyamend BEGLAYÎ

Pirsgirêka rewşenbîriya kurd, ji tiştê tê xuya kirin kûrtir e.
Hest û dema tu rewşebîrên gelên cîhanê, nabin mîna hest û dema rewşenbîrên kurd. Pirsgirêkên rewşenbîriya kurd, ji yên rewşenbîriya cîhanê cûdatir in. Ev helwesta ne li gorî rewşa cîhanê, tiştên cûda jî derdixe hemberî mirov. Tiştê herî balkêş ku di nava van tiştên cûda de derdikevê hemberî rewşenbîriya kurd, valahiya navbera hewn û hişmendiyê de ye. Ev valahî, berpirsiyarî û binbariya rewşenbîriya Kurd dide ji bîr kirin.

Valahî dîrokî ye, sosyolojîk e...

Hinekî bi destîniya civakî ve girêdayî ye. Rewşenbîriya kurd, mixabin li demên winda ne geriya ye... Demên winda, di dîroka gelan de giring in. Ji sedemên karûbarê jiyana rojane, civak li demên winda xwedî dernakeve. Naxwaze bi demên winda re mijul bibe. Di nava civakên weke civaka kurd de, pêdiviyên aborî û guvaştina dagirkerî, hestên lêgerîn û xwedîderketina li demên winda ji holê radike.

Ev kar, karê rewşenbîran e. Ji ber ku rewşenbîr nikarin, tenê bi jiyana rojane re mijul bibin. Eger rewşenbîriya civakan, demên winda ji bîr bikin û tenê bi jiyana rojane mijul bibin, ew valahî di jiyana demdirêj de mezin û kûr dibin. Kûrbûn û mezinbûna demên winda, bingeha helandin û têkçûnê (asimilasyonê) xurt û bi hêz dikin.

Rewşenbîriya Kurd ne derî demê ye û nikare bi formulasyonên matematîkî ku demogojiya siyasî di nava xwe de radigire û îro bûye benîştê devê hinek kes û derdoran, kesî bixapîne. Lewra dive ku rewşenbîriya kurd berî her tiştî li hemberî xwe “îddîanameyekê” amade bike û xwe xwe derbikevê hemberî dadgehê.

“Husnû erênî” di karûbarê rewşenbîrî de nîn e. Dîrok, hêdî hêdî dergehên dadgehên xwe vedike. Û dide xuya kirin ku lêpirsînên du-demî, (doh û îro), bi bîrdozên teorîk nayên berteref kirin.

Bêguman dengeya kefikên mîzênê girîng e.

Lê pêwîst e bête zanîn ku kefika civakê weke mengeneya guvaştinî ye û giraniya xwe dideyne ser her tiştî. Nexasim di nava gelên mîna gelê kurd de... Xwe inkar nakin, lê ligel dijmin in... Ligelbûna dijmin xiyanetê nabînin, lê li dijî Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd in. Ev gunhekariya mijul kirin û xapandina dîrokê ye û mafê tu rewşenbîrî tune ye ku vê davik û kemînê, ku weke bextreşiyeke bêmirês derdikevê hemberî çarenûsiya gelê Kurd, di rengên cûda de be jî biparêze û erê bike.

Pîramîda civaka kurd hîna ava nebûye. Di qonaxa mirin û meyinê de ye û dibêjin, qonaxa îroyîn hassas û girîng e.
Ne ji bo gelê kurd tenê, ji bo gelên ku şerên neteweyî û hebûnê didin, pîvanên hest û demê, girîng in, taybet in. Îcar rewşenbîriya Kurd, di nava gevzeka xwe “tahrîp”kirinê de, dibe kewê ku li hemberî gelê xwe bikevê rekihên teng û ji bo dijmin biqeb-qibîne.

Rewşenbîriya kurd, îro dibin çavdêriya dîrokê de ye û pêwiste bi xwe, xwe dadgeh bike.

Her gava rewşebîriya kurd, di eksenê daxwazên gel de, di eksenê pêdiviyên hoy û mercên îroyîn de, pozîtîf yan jî negatîf têne nirxandin. Kî wê binirxîne û bipîve?

Bêguman gelê kurd!... Bêguman ciwanên kurd!.. Bêguman jinên kurd!... Bêguman zarokên kurd!.. Bêguman Şoreşa kurd!...

Eger mirov li bextê xwe binêre û bibêje; trenda rewşenbîriya kurd li jêr e. Mixabin!.. Lewra gelek caran di gotarên cûda de, navê kesan tê gotin û helwesta wan ya rewşenbîrî, ya siyasî û kesayetî, di eksena pêdivî û hoy û mercên îroyîn de tê nirxandin û dikirandin. Ev jî dide xuya kirin ku, kesayetiya rewşenbîriya kurd, di bêjinga rastiya sosyolojîk de derbas dibe. Yanî ew gotina ku me li jor got, rewşenbîriya kurd dibin çavdêriya dîrokî de ye. Bi gelê kurd re, bi Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd re, bi kesayetî û grubçîtiya siyasiyên kurd re, her kes di azmûneyeke cidî ya dîrokî re derbas dibe.

Ji siyasiyan bêhtir, binbarî û berpirsiyariya mezin a rewşenbîriya kurd e. Şerê ku rewşenbîr bidin, pêwiste di vê demê de, bêhtir ji her demê zindîtir gûr û geştir be. Pirsgirêka kurd ketiye rojevê û ji bo çareseriyê nîqaş têne kirin û proje têne amade kirin. Şoreşa kurdî terzeke volkanîk kire jiyanê û pirsgirêka kurd, gihande roja îroyîn, gihande radeya nîqaşê, gihande qada navneteweyî, gihande berzî û bihêziya guhertina dewleta dirrinde û hêrivandina tabûyên dewleta hov...

Eger nirxên îroyîn û germahiya bilind ya van nirxan, eger hestên rewþenbîriya kurd zirz neke, di xeta parastina destketiyan de nekê nava tevger û lêpirsînên xwedîderketinê, ewê bi destên xwe şelîta qirika xwe bikişînin. Eger rewşenbîriya kurd, “tîpolojiya dagirkerî” nîşan bide, di nava bêdengiyê de neçarî, belengazî, wêranzarî û nekariya xwe biqîre û bi “cehd-î layik” di avakirina pîramîda civakî de cihê xwe negire, ewê li ber şek û pekên dijwar yên civakî bikevin û xelekên qutbûna ji civaka xwe, bi destên xwe amade bikin.

Guman dikim ku rewşenbîriya kurd, ji çanda siyasî, ji çanda sosyolojîk, ji çanda wêjeyî, ji çanda dîrokî ne bêpar e. Lewra, mafê kesî nîne ku di şexsê xwe de, “Sendruma Cezayir” saz bike û li bejna rewşenbîriya kurd bike. Ji ber ku rewşenbîriya tirk, kirasê “Sendruma Varna” qaz kiriye û li xwe kiriye. Temsîliya Sendruma Varna, serfermandariya artêşa tirk û desthilatdariya tirk e. Civata rewşenbîriya tirk jî, li hemberî mafê gelên li Tirkiyê, li hemberî mafê gelê kurd, li hemberî Tevgera Azadîxwaz a Gelê Kurd, di her şert û mercan de, çanda dirûtiya tirkîtî (ku weke kultureke bextreş e) derdixe pêş û bi gotinên pirr manîdar û xapînok rol û misyona xwe dilîze. Destekê didine du lingên faşîzma şîzofrenîk...

Pêwîst e neyê ji bîr ku gelê kurd, 30 sal in, li hemberî vê faşîzma şîzofrenîk, şerê çekdarî dike. Berdêlên mezin dane û nirxên giranbiha bidestxistin. Bi saya vê têkoşîn û berxwedanê, pirsgirêka kurd, nasnameya kurd, mafên demokratîk yên gelê kurd, îro di qada dewleta tirk de, parlamena tirk jî di nav de, li her cih û warî tê nîqaş kirin. Kes nikarê vê rastiyê red bike û mafê ciwanên kurd, gerilayên jin û mêrên ku bi cengewariya xwe destan nivîsî ne înkar bike.

Baş e, eger rewşenbîr, êşa gelê xwe di kûraya dilê xwe de hîs neke; tirsa mirovên di destê esker û cendirmeyên Roma Reş de di tevahiya ezayên laşê xwe hîs neke; toza kîmyewî ku laşê gerîla ji hev de dibedidîne, di nava ava kîmyewî ya mêjiyê xwe de ne bihîze; qîrên û hawara jinên kurd ku berê topan bi ser wan de weke libên baranê dibarin di hunandina laşê xwe de ne bihîze; tirsa kalekî, ji şîş û singuwê çeteyekî, tirsa zarokan ji jopên polîsan, tirsa ciwanekî ji êşkencê, ked û fedekariya gerîlayekî ku temenê xwe li serê çiyan derbas dike û xewa şevan, bêrîkirina firavîn û şîveke germ, şuştin û veşûştineke bêhnferehî, di atlasê dil û mêjiyê xwe de hîs neke, ewê çawa dikaribe bibe rewşenbîr?

Piştî hevdîtina Tayip Erdogan û George Bush, balafirên þer, bê rawestandin Herêmên Parastina Medya û cihûwarên cûda yên Başûrê Kurdistanê bombarduman dikin. Di telewizyona ROJ TV de, ruxandina Nexweşxaneya Şehîd Dr. Seyit Riza hate weşandin. Di wê nexweşxanê de ji gerîla bêhtir niştecihên herêmê dihatin derman kirin. Mirov û lawir hatin kuştin. Çi gerîla, çi sivîl, di encama bombardumana dijmin de kurd hatin kuştin. Gelo, rewşenbîriya kurd eniya Bakur li hemberî vê dijminatiyê çi kir?

Guman dikim ku her kes, vê êrîşkeriya hovane û kesên vê bombardumanê dikin bi navê “dijminê gelê kurd” bi nav dike. Baş e li hemberî êrîþkeriyên dijminekî wiha hevbeş, mirov çi dike?

Di nava çendikan de dixwazim bibêjim ku hinek kes û derdor hebin ku vê êrîşkariya bombardumanê û kesên fermana bombardumanê didin, weke dijminê gelê kurd nebînin, tiştekî ku mirov bibêje van kes û derdoran namîne. Tenê yek gotin dimîne: Ev kes, ne ji gelê kurd in û nikarin xwe ji gelê kurd jî bihesibînin. Formule kirin, ji vê re nave û tu kes nikare vê bûyerê di çarçoveya derfetên şîrovekirinê de rûnîne û bi duvê dîrokê ve girêbide.

Baş tê zanîn ku dîrok û waqayên sosyolojîk, di pênc hendesyariyan de têne nirxandin. Kûraya dîrokê, (waqanûwîsên kevin), heyam, tevgerên civakî, grubên civakî, tevahiya civakê û dem... Tevahiya civakê û dem di nava kevin û nûjeniyê de têne lêkolîn kirin û encam tê dexistin. Gelek caran di nirxandin û bûyerên dîrokî de, xapandina mirovan di demê de derdikevê holê û xwe xapandina li gorî konjoktura rojane ku rojeva dijmin bişopîne derdikevê holê. Pêwiste em bibêjin ku operasyonên hewayî û êrîşkeriyên dijwar yên li hemberî sazî û dezgehên gelê kurd, (weke çapemenî, weke partî, weke sazî û dezgehên kulturî) dansa herî dawî ya li meydana cengê ye. Mixabin hinek kes û derdorên kurd jî, têne vê lîstikê û di dansa meydana cengê de cihê xwe digirin. Ew kes û derdor nabînin ku dansa xwe li ber bilûra AKPê dikin? Di qonaxa ku pirsgirêka kurd ketiye rojevê û tê nîqaş kirin, dibêjim, dem ne dema çek e, cîhan di sedsala 21ê de dijî û li dijiî çekdariyê ye. Lê nabînin ku gerilayên kurd tenê xwedî keleşînîkof in, lê artêşa Tirk bi balafir û top û rank û toza kimyewî û bi sedhezaran esker êrîş dike ser gelê kurd û êrîş dike ser gerilayên kurd. Gerîla, 5 caran agirbest îlan kir, artêşa Tirk her 5 caran bi operasyonan, bi bombardumanan, bi kuştina kes û kûsan, bi kuştina grubên gerîla bersiv da. Gelo nedîtina vê rewşa micalkeysî û derfehatî ne gunehkarî ye? Di şerê ku dengeya hêzan ne weke hev e û li hemberî ku dengeya çek û hêza dewleta tirk zêde ye jî, desteka NATO, Yekîtiya Ewropa û Emerîka, desteka Îran û Suriye jî distîne, nabe mijara rexne kirinê û nabe dabaþa sedsalê û demê, lê keleşinkofên gerîla dibin... Mirov nabêje weytîîîî li vê ecêbê!...

Xapandin e. Xwe xapandin e...

Dansa li ber bilûra AKPê, mîna çîroka “Gûr û Karikan e”. AKPe, ew Gûrê bûkalemûn e. Ew kes û derdorên xwe şaş kirine, Karik in, AKPe jî Gûr e. Eger mertalê Tevgera Azadîwaz a Gelê Kurd nebe, şevûrojekê Gûrê AKPe wê wan kes û derdoran biqurpîne.

Me got, pêwîst e rewşenbîriya kurd, “idianame”ya xwe amade bike û xwe xwe dadgeh bike. Dadgehên dîrokê hêdî hêdî dergehên xwe vedikin. Derengmayin wê bibe sedema ku (celbên) banga dadgehên dîrokê ji gelek eksan re biçin. Ev jî tê wateya hesabdayina li hember dîrokê.

Çemên demê, yan jî ava demê li gorî berjewendiyan, cihê herka xwe diguhere. Eger ji aliyê rewşenbîrên kurd ve, ev guhertin û girêdan neyên dîtin, ra, tarîşk û xelekên girêdanên van tevger û têkiliyan neyên eşkere kirin, rol û misyona xwe nikare bilîze. Eger, rewşenbîriya kurd, xwe ji kîn û buxza li hemberî Tevgera Azadîxwaz a Gelê kurd xelas neke û di rengê cûda de, hişmendiya xwe nekê xizmeta pêvajoya gengeşiya li ser çareseriya pirsgirêka kurd, ewê di nava nexweþiya hest û kesayetiya “ezî” de biferfite.

Diyalektîka pêvajoyê dîrok e. Pêşî mirov şiyar dike û piştre, di nava rastiya xwe de û bi terz û şêwaza xwe dest bi lêpirsîna dadgehî dike.
 

*ÇEND GOTIN LI SER ENTELEKTUELIYA KURD