Di dîroka Kurdistanê de, çalakiya rojiya mirinê ya mezin a 14’ê Tîrmehê ku encama wê ya siyasî, ya herî mezin e. Ji ber vê sedemê çiqas bê nirxandin wê têr neke. Ev çalakî dikare bibe mijara gelek roman, şano, helbest û sînemayê. Naveroka wê ya siyasî, hest û hêlên ramanî ew qas pirhêl in ku, tu çiqas vekolînî, wê ew qas kûrahiyên wê bê keşfkirin. Ji bona ji îro pê de, partî û gel bi hêztir bibe, pêwîst e, vekolandina vê çalakiyê erkeke girîng bilîze. Lewre 14’ê Tîrmehê rihê jiyankirî yê PKK’ê ye.  

Mezinbûna 14’ê Tîrmehê, bi zirûfên siyasî ku dema çalakî lidarket re têkildar e. Dema mirov li armancên emperyalîst û Tirkiyê binêre, wê mezinbûna vê çalakiyê baştir bê fêmkirin. Ev çalakî, di demeke ku rejîma leşkerî ya 12 îlonî li Tirkiyê û Kurdistanê giranî û serdestiya xwe bi awayekî gur dida hîskirinê lidarkete. Havîna sala 82’yan, otorîteya rejîma 12’ê îlonê derketibû lûtkeyê. Jixwe ji lûtkeyê wê de nîn e, encax daketin heye. Vaye 14’ê Tîrmehê jî, bû destpêka ber bi jêr daketina otorîteya 12’ê îlonê.  

Sala 1980, li herêmê NATO di serdemeke ku hêza xwe winda dikir. Li Efganîstanê mûdaxaleya leşkerî ya Rûsan hebû. Li Îranê, şoreşa îslamê îktîdarê bi dest xistibû. Di van şert û mercan de, tevgerên şoreşger ên li Kurdistan û Tirkiyê, otorîteya îktîdara mêtînger hilweşandibû.

 Dema mirov li pêşketinên li Rojhilata Navîn û Tirkiyê difikire, hevkariya NATO ku pêşengiya wê DYA dikir, însiyatifa xwe winda kiribûn. Di dinyayeke ku bûbû du serî û pozberî roj bi roj kûrtir dibû, ewê NATO’yê rewşa heyî qebûl nekirina. Ji ber vê sedemê di pêkhatina 12’ê îlonê de, erka NATO’yê zêde ye.  

Di wê demê de, li Tirkiyê û Kurdistanê têkoşîna şoreşgerî bi rêbaz û mûdaxaleyên asayî nedihate rawestandin. Di dîroka Tirkiyê de yekem car di vê astê de civateke bi rêxistinî çêbûbû. Ji karkeran bigire heta polîsan, hemû beşên civakî di eniyên çepgir û rastgir de xwe birêxistin dikirin. Tax û kuçe di navbera şoreşger û faşîstan de hatibû dabeşkirin. Civak yekem car, di vê astê de û bi vê ezmûna xwe, li hemberî dewletê ketibû têkoşîneke siyasî. Jixwe zêde ezmûna dewletê jî nîn bû. Berê lêdanên leşkerî bûbûn û dijber hatibûn eciqandin. Ev rewşa heyî, ji bona ku însiyatîf bi dest bixin, behreya çareseriyê qels dikir. Tevgerên şoreşger, ji bona bi ser bikevin, nedikarîn rêberan biafrînin. Dewlet jî, li hemberî tevgerên şoreşger di rewşeke acizî de bû. Mirov dikare rewşa salên 78 û 79’am wisa derbibirîne. 

 Gel mîna berê birêvebirinê nedipejirand û dewlet jî nedikarî birêve bibe. Ji şoreşger û faşîstan, rojê bi dehan kes dihatin kuştin. Pêre jî bi piştgiriya dewletê, li hemberî şoreşgeran êrîşên çekdarî bi pêş ketin. Li pişt van êrîşan tu guman nîn e ku NATO heye. Jixwe Tirkiye bûbû qereqola NATO’yê ya herî pêş.  

Li Kurdistanê tevgerên demokratîk ên şoreşger û welatparêz, ji bona Tirkiyê pêşketineke xeter nîşan dida. Komek bi navê apocî, ciyê ku diketinê bandoriya xwe nîşan didan û ciwan û gel hem ji dewletê hem jî ji otorîteyên herêmî vediqetandin. Ev kom, lêpirsîna koletiya kurdan dikir. Milîtanên ku komê avakiribûn, bi kesayetî û sekna xwe ji yê din cudabûn. Wê demê ji neçarî koma apociyan, li hemberî komên faşîst, sîxur û saziyan, şîdeta şoreşgerî bikaranîn. Li hemberî vê komê otorîteyên eşîrî û feodal ji tirsan dileriziyan. Bes wê demê çepgirên tirkan jî şîdeta şoreşgerî bikardianîn. Lê cudahiya koma apociyan, sekna wan a îdelojîk, polîtîk, rêxistinî û jiyanî bû.  

Koma apocî ya îdeolojîk ku bi angaştên mezin derketin; bi zindîbûn, biryarîbûn û fedakariya xwe, di demeke kin de bandora xwe dan hîskirinê. Li Kurdistanê têkoşîna neteweperestiya paşverû û şovenên civakî, guhertoyên Kurdistana bakur-rojava ku di xeta neteweperestiyê de bûn, ji bona ku bandora koma apociyan bişkînin, rêbazên ku di warê ehlaqî û siyasî de ku li şoreşgeriyê nayên bikaranîn jî, lê bi ser neketin. Piştî ku ev bandora îdeolojî nehate şikandin, li Kurdistanê rûpeleke nû vebû. Tabûyên bi salana nedihatin şikandin, di mejî û dil de hatin rûxandin. Heta wan rojan, axayên ku gel li hemberî wan bejna xwe ditewandin, li hemberî komên apociyan bêzariyan dijiyan.  

PKK di demeke kin de li gund, bajarok û li qadên çolter de însiyatîf têxiste destê xwe. Bi taybet li Dîlok, Riha, Êlih, Amed, Dersîm, Çewlik, Qers, Agirî, Mereş û Semsûrê pêşketinên berbiçav nîşan dan. Li ciyekî mîna Rihayê, bi rêjeyeke mezin axatî hate qebaskirin. Li Hîlvan û Êlihê şaredarî bi dest ketin. Ger wê demê lêdana 12’ê Îlonê çênebûna, ewê koma apociyan gelek şaredariyan bidest bixista. Bi vê yekê re girêdayî, sîstema ku deweletê li Kurdistanê sazkiribû, hildiweşiya. Ev tevger ne tenê çalakî, ne tenê siyaset, ne tenê îdeolojî û ne tenê rêxistinî bû. Apocîtî, ji wan hêmanan zêdetir şoreşeke raman, hest, jiyan, moral û mantalîte bû. Tevgera afirandina Kurdistana nû, afirandina Rojhilateke nû bû. Di şexsê Rêber Apo de, ev tevger ji her awayên doxmatîzmê dûr, her dem xwe nûdikir û berî her tiştî bi xwe re têdikoşiya û jiyan dikir. Êdî apocîtî bûbû hêviya karker, gundî û hemû xizanan û di demeke kin de bû efsane.  

Hebûna koma apociyan li Kurdistanê, xewa serdestên mêtînger revandibû. Dihate xuyakirin ku gelek tişt ji destê wan derê. Ger nehatina astengkirin, ewê serdestiya Kurdistanê ji destê serdestan derbiketana. Bi van pêşketinan berjewendiyên emperyalîstan li Rojhilata Navîn diket xeteriyê û di encamê de, ev metersî rê li ber faşîzma 12’ê Îlonê vekir. Armanca wan ew bû ku, van hemû pêşketinan belovajî bikin. Mîna 12’ê Adarê nedixwestin karên xwe nîvco bihêlin. Armanc bi tevahî li Tirkiyê bi taybet li Kurdistanê şoreşa demokratîk û netewî, tevahî ji holê rabikin û ji bona vê yekê jî her rêbazî bikaranîn.  

Bi vê armancê li Kurdistanê bi hezaran kes ji îşkenceyan derbas kirin û têxistin girtîgehan. Li ciyê ku tevgera apocî li pêş in, herî zêde ji van çewsandinan nisîbê xwe girtin. Di encama van êrîşan de bajarên mîna Riha, Mêrdîn, Êlih û Dîlokê bêhenas hiştin û fikra avakirina Kurdistanê, xwestin di mejiyan de wekî xeyal e bi cî bikin. Êdî ber bi havîna 1980’yî hemû dijberên civakî bêdeng kiribûn û otorîteya sîstemê hatibû avakirin.

Bi vê armancê, di demeke kin de li Kürdistanê û Tirkiyê bi deh hezaran şoreşgerî têxistin girtîgehan. Ji vana piranî girtiyên kurd û PKK’yî bûn. Herî zêde jî, li girtîgeha Amedê hatin bi cî kirin. Di şexsê girtiyên li Zîndana Amedê, bi polîtîka û îşkenceyên taybet, xwestin PKK’ê biqedînin. Jixwe nêzî sedî heftê û pênc kadroyên PKK’ê dîl ketibûn. Polîtîkaya wan a sereke, girtîyên PKK’ê poşman bikin û bi vî awayî wan berdin derve.  

Lê wan vê yekê ji bîr dikirin. PKK’yî ji bona azadiya xwe û gelê kurd, soza têkoşînê dabûn û vê angaştê derketibûn rê. Lewre êrîşên ku li girtîyan hatin kirin, li ser hêviya gel a azadiyê hatibû kirin. Ji bona vê yekê derbasî kiryariyê bikin, amîrê ewlekariya hundirîn Esat Oktay û ekîba wî peywirdar kiribûn. Ji bona van kesan encam bigirin, bi taybet perwerde didîtibûn. Dixwestin teqez encam bigirin. Hemû amadekarî ji bona vê yekê bû.   

Li ser girtiyan; “Yek rê li pêşiya we ye, divê hûn poşman bibin û kurdbûna xwe mendel bikin, vebijêrka we ya mirinê jî nîn e” hate gotin û bi îşkenceyan xwestin vîna wan bişkînin. Di rastiyê de jî, jiyan ji mirinê hezar car xerabtir kiribûn. Her kêliya jiyanê bûbû arîxetik û îşkence. Girtina henasek jî êdî îşkence bû. Kengê, li ku derê wê îşkence bê kirin, ne diyar bû. Hişmendiya ku her kêlî wê îşkence bê kirin hatibû dayîn. Dixwestin, mirovan ji ber kurd hatiye dinê û bi PKK’yî bûnê hezar bidin poşman kirin.  Lê inyatkirina herî mezin jî, ji nasnameya siyasî vegerandin bû. Berxwedêrên 14’ê Tîrmehê, li hemberî polîtîkaya ji nasnameya siyasî dûrxistinê, berxwedaniya xwe bi pêş ve birin.  

Berxwedaniya 14’ê Tîrmehê, li hemberî van êrîşan bersivek bû. Kemalan û Xeyriyan, ji bona van îdealên xwe û peywira xwe ya dîrokî bînin cî, vîna xwe ya şoreşger, bi fedakirina jiyana xwe danîn holê. Di vê hêlê de 14’ê Tîrmehê, refleksa jiyanê ye. Ev çalakî di şert û mercên ku bêderfetî û tengasî di asta herî bilinde bûn, lidarket. Bi vî awayî, milîtaniya apocî, li gorî şoreşa Kurdistanê hate strandin. Zîndana Amedê bi her hêlên xwe bûbû, maketeke Kurdistanê.  

Kemal Pîr bi gotina xwe ya; “Ez jiyanê bi qasî di oxira wê de bimirin hez dikim.” felsefeya jiyana milîtanbûnê diyar kir. Ger pêwîst bike, ji mirinê jiyanê afirandin, felsefeya vê têkoşînê bû.  

Dema ku Xeyrî henasa xwe ya dawîn dide; “ Li ser gora min binivîsin deyndar çû” dibêje û dibe çalakvanê milîtanî û girêdana gel.  Dîsa; “Em vê têkoşînê bidin an nedin jî, bijîn an nejîn jî, hevalê me (serokatî) ewê vê têkoşînê berdewam bike.” tê gotin û baweriya rêhevaltiya girêdana dozê wisa tê afirandin.   

Di salên 81‘ê de, dema ku Şahîn Donmez dev ji çalikiyê berdide û hêlên kesayetiya xwe ya lewaz derdixe pêş, Kemal Pîr vê gotinê jêre dibêje; “Sozê ku te ji bona gel dane û xwarina ku te bi gel re xwariye bîne bîra xwe” 

14’ê Tîrmehê bû haveyn ji bona biratiya gelê tirk û kurd. Şehîdên 14’ê Tîrmehê, rêhevalên ku bi serokatî re derketine rê ne û di her şert û mercên dijwar de hevaltiya dozê ne.  Serokatî; “Ew rêhevalên mirovê dozê bûn û her dem peywira xwe herî baş dikirin û bêyî ku me ji hev du re tiştek bigota, me ji çavên hevdu fêm dikir.”  

Di roja me ya îroyîn de ya girîng ew e ku, di şertên îroyîn de, li hemberî vê berxwedaniyê em peywirên xwe çawa bînin cî. Lewre ev berxwedanî, di asta herî bilind de, li berpirsyariya xwe ya demê xwedî derketin û anîna cî bû.  

Îro peywira yekem a kadroyên partiyê û gel, li hemberî komploya navneteweyî, li derdora serokatî xelekek bi baweriya berxwedaniya 14’ê bê avabikin. Û bersiva herî di cî de jî, feraseta jiyan û rêxistinê ya partiyê parastin e. Li gorî van berpirsyariyan tevgerîn, ji bona jiyankirina stratejiya me ya demokratîk li her qadê bi rêxistinkirin û derbasî çalakiyê kirin e.  

PKK tevgerek e, vînek e û yekîtiya çalakiyek e. PKK ne tenê nirxên ku hatine qezenckirin parastine, van nirxan bi pêş ve birin û nirxên nû lê zêdekirin e. Her wiha ji bona sazkirina yekîtiya azad a demokratîk tevdigere û ciyê ku kesên vê têkoşînê bidin e. Ger em di roja me ya îroyîn de, tarz û berxwedaniya 14’ê Tîrmehê bingeh bigirin û di rojên îroyîn de derbasî pratîkê bikin, serkeftin teqez e. Li ciyê ku rihê 14’ê Tîrmehê heye, cî ji binketinê re nîn e.

Ev çalakî, afirandina pîvanên nû yên gelê kurd û PKK’ê ye. Yek ji van pîvanan jî, fedakarî ye. 14’ê Tîrmehê, asta fedakariyê bilind kiriye. Di vê hêlê de, gelê me û hemû milîtanên wê, di asta bilind de vê fedakarîkirinê re rû bi rû ne. Hêjî nasnameya me û nirxên me yên demokratîk tên mendelkirin. Em jî, bi pîvanên azadiyê biryarîbûn û evîna xwe diyar dikin.

14’ê Tîrmehê di sala 82’an de, banga “Vegere welat û têbikoşe bû!” Îro jî banga; “Nirxên ku hatine afirandin birêxistin bike, veguhezîne rêxistiniyê û çalakiyê” ye. Banga, bi hêzên demokratîk ên Tirkiyê re, Tirkiyeyeke azad û demokratîk biafrîne ye.

 Banga wê rojê bersiv girt û encamên serkeftî bidest hate xistin. Banga îro jî, em di wê baweriyê de ne, wê encamên serkeftî biafrîne.